JM Free Ebooks - шаблон joomla Форекс
Чоршанбе, 20 Октябри 2021 06:50

Аҳмияти илмӣ ва амалии қонуни ҷозибаи умумиолам

Муаллиф: Абдуалӣ АБДУМАНОНОВ, Фирӯза АБДУМАНОНОВА

 Ба саволи «барои чӣ ҷисмҳо ба Замин меафтанд?», одамон аз замонҳои қадим ҷавоб меҷустанд. Дарвоқеъ ҳангоми аз даст раҳо шудани санг ва ё чизи дигар вай ҳамоно ба поён ба сӯи замин ҳаракат менамояд (меафтад). Барои чӣ?

 Ба ин савол аввалин шуда физики бузурги англис Исаак Нютон (1642-1727) ҷавоби дуруст додааст. Мувофики маълумоти мавҷуда [1] Нютон соли 1666 дар синни 24 солагӣ ба кашфи қонуни ҷозиба муваффақ шудааст. Бинобар он солҳо он қадар дақиқ набудани масофаи Замин ва Моҳ, то дастрас шудани маълумоти дақиқ чопи натиҷаҳои худро мавқуф гузоштааст. Ҳамин тавр, пас аз ба даст овардани натиҷаҳои боварибахш, пас аз 16 сол (1682) ин натиҷаҳоро ба чоп расонидааст. Ба ҳар ҳол ҳоло зиёда аз 300 сол мешавад, ки ин қувваи универсалии табиат ошкор ва қонуни ҷозиба муқаррар карда шудааст. Ин кашфиёти беназир дар таърихи башарият ба ҳисоб меравад.

  Нютон исбот намудааст, ки сабаби ба Замин афтидани санги ҳавододашуда ин қувваи ҷозиба мебошад. Гардиши Моҳ дар гирди Замин ва гардиши Замин дар гирди Офтоб низ зери таъсири қувваи ҷозиба рух медиҳад. Яъне, ҳама гуна ҷисмҳои дар масофа воқеъбуда бо ҳамдигар ҷазб мешаванд. Ин қувваро қувваи ҷозиба меноманд.

  Бояд зикр намуд, ки дар физикаи муосир, алҳол, чор навъи боҳамтаъсирро қувваҳои асосӣ (фундаменталӣ) меноманд. Боҳамтаъсири гравитатсионӣ (ҷозибавӣ), электромагнитӣ, ядровӣ (зӯр) ва суст [2]. Дар ин мақола танҳо оиди боҳамтаъсирии гравитатсионӣ (қувваи ҷозиба) сухан мекунем.

  Қувваи ҷозиба дар байни қувваҳои асосии табиат дар мақоми аввал ҷойгир мебошад. Зеро, дар физика олимон ба дарки вуҷуд доштани ин қувва ва муқаррар кардани қонуни он (қонуни ҷозибаи умумиҷаҳонӣ) қабл аз кашфи дигар қувваҳои асосии табиат расидаанд. Аз тарафи дигар, қувваи ҷозиба дар байни қувваҳои асосии табиат фарогиртар аз ҳама дар коинот мебошад. Яъне таъсири қувваи ҷозиба дар байни зарраҳои элементарӣ масалан, ду электрони дар масофа воқеъбуда, дар байни ҷирмҳои осмонӣ, масалан, ситора ва сайёраҳо ва дар байни галактиҳо амал мекунад. Ҳамин тавр, қувваи ҷозиба тамоми коиноти нопайдоканорро фаро гирифтааст. Курашакл будани ҷирмҳои осмонӣ (ситораҳо, сайёраҳо, радифи сайёраҳо) ҳамчун натиҷаи таъсири қувваи ҷозиба шарҳ дода мешавад. Устувории низоми офтобӣ низ ба таъсири мутақобилаи Офтоб ва сайёраҳои вай фаҳмонида мешавад [2, 3].

  Бузургии қувваи ҷозибаи байни ду ҷисм ба ҳосили зарби массаи ҷисмҳо мутаносиби роста буда, ба квадрати масофаи байни марказҳояшон мутаносиби чаппа мебошад. Инро қонуни ҷозибаи умумиҷаҳони меноманд. Аввалин маротиба ба чунин хулосаи илмӣ олими бузурги англис Исаак Нютон расидааст... 

Абдуалӣ АБДУМАНОНОВ

доктори илмҳои физика-математика,

профессор, мудири лабораторияи физикаи

Маркази илмии Хуҷанд,

Фирӯза АБДУМАНОНОВА

корманди Маркази илмии Хуҷанд  

Барои муфассалтар мутолиа намудани мақола Шумо метавонед дар шакли pdf онро боргирӣ намоед:

Аҳмияти илмӣ ва амалии қонуни ҷозибаи умумиолам

Хондан 229 маротиба
Маводҳои дигар дар ин бахш: « Рушд ва омӯзиши илмҳои дақиқ