Мусаллам аст, ки табдилу таҳаввулоту тараққиёте, ки тайи садаҳои ҳаждаҳу нуздаҳум минҳайси раванди фарогири сиёсию иҷтимоию фикрию маданӣ дар Урупо иттифоқ афтод, ногузир дигар манотиқи дуру наздикро ҳам бетаъсир нагузошт ва тадриҷан фазою муҳити таҳаввулоту таҷаддудгароӣ дар кишварҳои ҳамҷавор ва пасон соири мамолик мутадовилу марсум гардид. Аз ҷумла, дар Русияи подшоҳӣ ва ба дунболи он дар амирсолории Бухоро ҳам таҷаддуду навгароиҳо доман густурданд ва ҳамин тур, бар мабнои таҳаввулоти урупоӣ, вазъи фикрию иҷтимоию фарҳангӣ як кам тағйир ёфт. Чаро як кам? Чунки фазои амирсолорӣ, ғолибан бар мабнои фасоди сиёсию иҷтимоӣ, сиёсати вопасгароӣ, беадолатӣ, ҷаҳолати саросарӣ, таассубу хурофапароканӣ, разоили ахлоқӣ, эътиқодоти кӯр-кӯронаву бовардоштҳои хушки мазҳабӣ шакл гирифта, дар муҳити Бухорои амирӣ камтарин таҳаввулоту дигаргунии сифатӣ боиси эҷоди шикофу танишу садамот дар системаи давлатдорӣ мегардид ва камтарин тағйире дар низоми сиёсию иҷтимоӣ элитаи давлатӣ ва сардамдорони даврро сахт нигарон месохт.

   Китоби “Аз Балх то Бухоро”, ки мунтахабе аз шеърҳои Беҳрӯзи Забеҳулло аст, чанд рӯз пеш аз тарафи “Нашри Мавлоно” дар Канада ба чоп расид. Ин китоб дорои 354 саҳифа аст ва бисёре аз шеърҳои шоирро дар қолабҳои мутафовит дарбар мегирад. Метавон гуфт ин мунтахаб намунаи хубе аз шеъри муосири Тоҷикистон аст, ки ба алифбои порсии дарӣ дар дастраси алоқамандони шеър дар ҳавзаи фарҳангии Афғонистону Эрон қарор гирифтааст.

(Андешае чанд дар ҳошияи нахустнамоиши намоишномаи “Бобоҷон Ғафуров” (аз рӯйи асари рӯзноманигор ва муаррихи маъруфи ватанӣ, устод Иброҳим Усмонов дар таҳияи коргардони шинохтаи миллӣ устод Абдулҳафиз Қодирӣ)-и Театри таҷрибавии тамошобини ҷавони ба номи М. Қосимов

  Театр ва ҳунари театрӣ, дар воқеъ, ба навъи фарҳанги элитарӣ шомил мешавад ва фарҳанги элитарӣ (элитарная культура) танҳо ва танҳо ба хотири бароварда сохтани ниёзҳои фикрию маърифатии ҷомеа созмон ёфтааст. Бо таваҷҷуҳ ба ниёзҳои фикрию зеҳнию маърифатӣ, одамон ва қишрҳои гуногуни иҷтимоӣ ба театр мераванд ва бо дидани намоишномаҳои театрӣ талаботи маънавии худро қонеъ мегардонанд. Кош, миёни кулли табақоти иҷтимоию мадании ватанӣ рафтан ба театр ва лаззат бурдан аз ин навъи фарҳанги элитарӣ ба суннату анъанаи доимӣ табдил ёбад.

(Мулоҳизоте иҷмолӣ дар ҳошияи намоишномаи “Тоҷгузори миллат”-и Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ)

    Аз замоне ки театр ба унвони падидаи маънавию ҳунарию маданӣ дар ҷаҳон ва махсусан, Юнон ба вуҷуд омад, ҳадафи муҳиму калидӣ ва ба истилоҳ, сверхзадача – огоҳибахшӣ, худафрӯзӣ, худсозӣ ва андешамандиро дунбол мекард. Нахустин театрҳое, ки дар Юнон ба вуҷуд омаданд, ба хотири баланд бурдани сатҳи огоҳиҳои мардум, бомаърифат ва хештаншинос кардани ҷомеа намоишномаҳо омодаву пешкаши тамошобинон мекарданд ва аз ин тариқ театрравию театршиносӣ дар Юнонзамин мақбулу машруъ шуд. Баъдан, театри юнонӣ, ормонҳои мардумӣ, омоли файласуфони минтақавӣ ва бахусус, насли огоҳу хирадманди ҳавзаи тамаддуниро дар қолиби намоишномаҳои театрӣ ба намоиш гузошта, бад-ин васила раванди худсозию худафрӯзию худогоҳию хештаншиносию андешамандиро таҳкиму тақвият мебахшид.